تبلیغات سیاسی

تبلیغات سیاسی

خلاصه‌ای از کتاب : مبانی ارتباطات جمعی اثر استاد دکتر سید محمد دادگران

لاسول (1972) تبلیغات را چنین تعریف می­کند: «تبلیغات، عبارت است از مدیریت نگرشهای جمعی از طریق دستکاری نمادهای مهم.»

بسیاری از اندیشمندان اجتماعی، میان تبلیغات و آموزش تفاوت قائل­اند. آنها معتقدند از آنجا که هدف تبلیغات، تغییر عقاید و تحت تاثیر قراردادن افکار و حالات بسیاری از مردم است، در حالی که در آموزش، پیامها به عنوان اصول پذیرفته شده و اثباتی به دیگران منتقل می­شود.

تبلیغات سیاسی، امروزه در دو سطح ملی و بین­المللی رو به گسترش است.

تبلیغات ملی، بیشتر به سوی حفظ اتحاد اقوام در لوای رهبریهای موجود گرایش دارد و نقش اساسی آن بیشتر به صورت پرورش متخصصان در تبلیغات و روابط عمومی برای پیشبرد اهداف ایدئولوژیک می­باشد.

تبلیغات بین­المللی، بیشتر از سوی کشورهای خواهان توسعه سیاسی اعمال می­شود و هدف اصلی آنان، جلب گرایش اقوام غیرمتعهد جهان به کشورهای خود است.

در فاصله میان دو جنگ جهانی، فرصت مناسبی برای بهره­گیری از روشهای تبلیغاتی پدید آمد. در این ایام «اتحاد جماهیر شوروی از هر فرصتی برای تبلیغ اصول مارکسیسم در سطح ملی و بین­المللی استفاده کرد، موسولینی از دیدگاه کژگرای اجتماعی خود به تبلیغ فاشیسم مشغول بود و حزب نازی در آلمان، مقدمات استیلای حکومت یک حزبی را فراهم می­ساخت». ایالات متحده امریکا در هفتم دسامبر 1941 به ارزش تبلیغ پی برد و در فاصله دو سال، آنچنان سازمان عریض و طویلی برای تبلیغ به وجود آورد که تاریخ جهان از آغاز تا به امروز هرگز نظیر آن را به خاطر ندارد. 

 تاثیر و نقش رسانه ها

یکی از عملکردهای رسانه ها از زمان نقالان تا عصر کتابهای دست نویس، پیش از اختراع چاپ تا عصر تلویزیون، فرایند القا، تقویت ارزشها، سنتها و معیارهای رفتاری بوده است. پژوهش در این زمینه تا جنگ جهانی اول، به طور جدی صورت نگرفته است، اما همزمان با رشد پرشتاب وسایل ارتباط جمعی در اواسط قرن بیستم، ضرورتی روزافزون برای آگاهی بیشتر در زمینه فرایندها و تأثیرات این وسایل، پدید آمد.

تا جنگ اول جهانی – جدی نبوده

اواسط قرن بیستم – رشد پرشتاب وسایل ارتباط – ضرورت پژوهش

از جنگ اول تا 1950 – مخاطبین – بی دفاع

تبلیغات کمونیست ها – نازی ها

سرژ چاکوتین – تبلیغات سیاسی وسیله ای – نظریه ارتباط گلوله ای (جادویی) – لامپ

کوهن سه آ – فوژی رالا – متفاوت با اصول روانشناسی – مستقیماً بر دواس تأثیر دارد.

ریموند بوئر – عکس نظریه ارتباط گلوله ای – پیامگیران سرخم نمی کنند

پل لازار سفلد – گروه نقش دارد – اثرش برافکار عمومی به یک اندازه نیست – توده دارای ساخت است

دو مرحله 1- به رهبران گروهها – 2- انتشار از سوی رهبران (ژان کازنو) رگ توده

- مطالعه توسط لازار – 1940 در مبارزه انتخاباتی – مستقیماً تحت تأثیر تبلیغات قرار نگرفته اند – اطرافیان – والدین – دوستان – همکاران تأثیر می گذاشتند.

امروزه مورد سئوال جدی قرار گرفته است (نظریه)

ویلبر شرام – فرایند N مرحله ای ارتباطات – گروهها به نوبت تحت تأثیر گروههای دیگر قرار گیرند
 ( کانالهای ارتباط)

هارولد. آ . اینیس – مورخه اقتصادی کانادا – تعصب در ارتباط – اثر ارتباط بر نهادهای سیاسی – اقتصادی

تهران مغرب زمین تحت تأثیر ارتباطات است – 1950 پژوهشهای دیگر – ایالات متحده – کاندیداها

پاترسون – مک کلور و غیره 3 سه محور را پایه می دانند.

البته این بدان معنا نیست که رسانه های جمعی ، هیچ تأثیری ندارند، بلکه بدان معنی است که این تأثیر به صورت خودکار انجام می گیرد و غیرقابل مقابله هم نیست در واقع می توان گفت که تأثیر ارتباط در هر دوره، به شرایط، نیازها و اهداف بخشهای مختلف جامعه و نیز به ابزار و شیوه ارائه پیام و ویژگیهای خود پیامگیر بستگی دارد.

پژوهش در زمینه ارتباطات سیاسی:

1- مفهوم ارتباطات سیاسی

2- نگرش تاریخی پیرامون ارتباطات سیاسی. 

تعریف ارتباطات سیاسی:

          به فعالیت تخصصی معینی که به منظور انتشار اطلاعات،ایدها، عقاید، نظرات و نگرش‌هایی که درباره امور دولت بیان می‌شود اطلاق می‌شود. 

نگرش تاریخی پیرامون ارتباطات سیاسی:

          از لحاظ تاریخی کهن‌ترین پژوهش‌ها در زمینه ارتباطات سیاسی متعلق به اندیشمندان یونان از جمله افلاطون و ارسطو می‌باشد. ولی جنبش‌های سیاسی از نیمه نخست قرن نوزدهم شئون مختلف زندگی سیاسی و اجتماعی را در هم می‌نوردد و با آغاز قرن بیستم پژوهشگران بیشماری در کشورهای مختلف مانند آمریکا- شوروی - انگلستان و آلمان روش تحلیل محتوای کلی پیام‌های سیاسی را مورد بررسی قرار دادند. از سال 1940 چند آژانس در اروپا و آمریکا تبلیغات کشورهای در حال جنگ را که از طریق رسانه‌های آنها مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دادند و می‌کوشیدند برنامه‌های دشمن را مشخص وپیش بینی کنند.

          در جنگ جهانی دوم تحلیل محتوا که بر پیام‌های تبلیغی دشمن صورت گرفت توسط آمریکا و انگلیس برای منحرف ساختن تبلیغات نازی‌ها انجام شد.

          لذا از جنگ جهانی دوم تاکنون پژوهش درزمینه ارتباطات سیاسی در سطح ملی و بین‌المللی بالا گرفت و امروزه ارتباطات سیاسی به عنوان یکی از دروس رشته ارتباطات و علوم سیاسی به حساب می‌آید.

 پژوهش های سنتی پیرامون افکار عمومی ، دولت و مطبوعات

در این فصل از سه مفهوم افکار عمومی ، دولت و مطبوعات که با یکدیگر در ارتباط هستند صحبت شده است و افکارعمومی را چنین تعریف کرده اند؛ شمار زیادی از مردم یک جامعه که برداشت مشخصی از مسایل اساسی و عمومی زندگی جمعی داشته باشند و یا آن که به آن نوع افکاری که بر اساس حوادث و اتفاقاتی که در جامعه روی می دهد و بر مردم تاثیرمی گذارد،گفته می شود.

اندیشمندان زیادی از یک قرن پیش از میلاد حضرت مسیح تابه حال در مورد افکار عمومی نظریه پردازی کرده اند که ما حصل گفته های آنها این مطلب است که همواره افکار عمومی در جهت تحکیم و یا تخریب قدرت ، نقش بسزایی داشته است. بنابراین نباید ازتاثیر و قدرت آن غافل شد.

از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم نقش مطبوعات برافکارعمومی تاثیرپذیری خود را بیشترنشان می دهد .مطبوعات به عنوان یک وسیله ارتباط جمعی با خاصیت ماندگاری طولانی مدت، تاثیر فراوانی بر اذهان مردم می گذارد .گابریل تارد در این باره می گوید:کلمات بال دار روزنامه ، هم اکنون مرزهایی را می پیماید که در گذشته صدای مشهورترین سخنوران از آن فراتر نمی رفت .

در مقایسه با قدرت دولت ها و تفکرمردم می توان گفت، میدان تاثیر افکار عمومی از مرزهای جغرافیایی یک کشود فراتر می رود و به همین دلیل دولت ها می کوشند با تاثیر گذاری برافکار عمومی از طریق رسانه های ارتباط جمعی به اهداف خود برسند.

بنابراین خلاصه این فصل را می توان چنین نوشت:

افکار عمومی به آن نوع افکاری که بر اساس حوادث و اتفاقاتی که در جامعه روی می دهد و بر مردم تاثیر می گذارد،گفته می شود. از قرون گذشته اندیشمندان زیادی در مورد افکارعمومی تحقیق و نظریه داده اند .آنها دریافتند با تاثیرگذاری بر افکار عمومی ،می توان مردم را به همراهی و یا علیه یک جریان ترغیب کرد،و این نشان از قدرت و تاثیر افکار عمومی دارد. بر همین اساس دولت ها برای رسیدن به اهداف خود از تاثیرافکارعمومی سود برده اند. زیرا قدرت دولت ها محدود به مرزها یک کشورمی شود ولی میدان تاثیر افکار عمومی ازمرزها فراتر می رود. همچنین ازمطبوعات به عنوان ارکان افکار عمومی نام برده اند.  

 دیدگاههای فردیناند تونیس  Ferdinand tonnies

آقای فردیناند تونیس فیلسوف و جامعه شناس آلمانی معتقد است که دردنیا دو نوع گروه انسانی وجود دارد. گروهی که اجتماع نامیده می‌شود و گروهی که به جامعه معروف است. طبقه بندی دوگانه او براساس نوع اراده افراد و رابطه‌های ناشی از آن استوار است.

1ـ اجتماع : او اجتماع را به عنوان نوعی زندگی اجتماعی آلی «ارگانیک» تعریف می‌کند و معتقد است هر فرد انسانی به عنوان عنصری از اعضای اجتماع، به طور خودانگیخته وظایف خویش را انجام می‌دهد. دراین گروهها روابط افراد جنبه طبیعی، غریزی و عاطفی دارد.

بین افراد پیوندهای طبیعی، خونی و خانوادگی برقرار است و افراد به علت محدودیت مکانی و جمعیتی گروه، همدیگر را می‌شناسند.

2ـ جامعه : به عقیده تونیس درگروههای بزرگ انسانی که جامعه نامیده می‌شوند به سبب فراونی و گوناگونی جمعیت، روابط طبیعی، خانوادگی و همبستگی‌های قبیله‌ای و قومی موجود نیست . افراد کثیری درسرزمین وسیعی که با هم زندگی می‌کنند فقط هدفها و منافع معینی را پیگیری می‌کنند.

    دراین نوع جوامع که تکامل آنرا در سرمایه‌داری می‌یابیم، روح حسابگرانه چنان رشد می‌کند که هرکس برای خودش وجود دارد و افراد واحدهایی هستند که عملاً می‌توانند جای یکدیگر را بگیرند. دراین جوامع مالکیت خصوصی محترم است.

 دیوید رایزمن

دیوید رایزمن جامعه شناس آمریکایی در فصل اول کتاب معروفش (انبوه تنها) در سال 1950 منتشر شد تاریخ تحول جامعه انسانی را به 3 دوره تقسیم می‌کند که بر اثر گذشت زمان هریک جایگزین  دیگری میشود.

 شاید تحول شخصیتی جمعیت را به شکل نمودار زیر بتوان مختصر توضیح داد که به نمودار S معروف است:

 دوره اول : فاصله میزان مرگ و میر با تولد کم است و دوره باستانی و سنتی میباشد که افراد تفکرات خود را کلیشه‌ای و هماهنگ با آداب و رسوم گذشته می‌کنند

دوره دوم: همزمان با تحول پزشکی  و اختراع خط و کتابت به ویژه چاپ که باروت روح آدمی است پدید می‌آید در این دوره فردگرایی به سرعت بسط می‌یابد و حاکمیت پدرسالاری به ضعف می‌گراید. تفکر تجربی جای احتیاجات انتزاعی منطقی را می‌گیرد و علوم طبیعی به رقابت با الهیات برمی‌خیزد. مصلحت فرد بر مصلحات جمع پیشی میگیرد و روند جدایی فرد از جمع و خودخواهی او به اوج میرسد و در نتیجه انسان از درون هدایت شده و پا به عرصه وجود میگذارد.

دوره سوم: با کنترل جمعیت تا حدودی همزمان میباشد که با ظهور و شکوفایی وسایل ارتباط جمعی همراه است. در این مرحله فرد بار دیگر به جمع میگراید با این تفاوت که آگاهانه و نسبت به امور و وسایل دیدی کلی پیدا میکند و انسان از بیرون هدایت شده و در دامن چنین شرایطی پدید می‌آید.

 دیدگاههای مارشال مک لوهان

مارشال مک لوهان جامعه شناس و نظریه پرداز که آثار زیادی در زمینه ارتباطات داشت از جمله کهکشان کوتنبرگ، شناخت وسایل ارتباط جمعی، جنبشهای 1990، برای درک رسانه ها و پیام و ماساژ، جنگ و صلح در دهکده جهانی، و جنگل الکترونیک قرن بیستم

مک لوهان در آثار خود می کوشد جامعه چه راهی را پیموده و چه مسیری را در آینده طی خواهد کرد مک لوهان پا را فراتر می گذارد و تغییر وضع وسایل ارتباط جمعی را شرط اصلی و عامل تحولات زندگی اجتماعی و گذر از یک مرحله به مرحله دیگر معرفی می کند.

 مک لوهان تکنولوژی را کمدی اسمی می خواهد به اعتقاد او انسان خود برای خود بهشتی را درست می کند یا خراب و در دهه 1960 از تلویزیون به عنوان رسانه ای هوشمند یاد می کند و تلویزیون را پرستشگاه و امواج آن را بشارت الکترونیک نام می دهد به اعتقاد او وسایل ارتباط جمعی که عامل فرهنگ است.

 در کتاب درک رسانه ها می گوید ارشمیدس گفته است یک نقطه اتکا در جهان به من نشان دهید تا من توسط آن دنیا را تکان بدهم نقطه اتکا همان چشم ها و گوش ها شما هستند.

مک لوهان وسایل ارتباطی را از نظر حرارت به دو دسته تقسیم می کند.

1-    گرم مثل (عکس، رادیو، سینما) زیرا در امتداد یکی از هواس هستند و توصیف کننده هستند.

2-    سرد: (خط تصویری، تلفن و تلویزیون کمر به تشریع و توصیف می پردازد مشارکت زیادی را می طلبد.

مک لوهان جوامع را به دو دسته سرد و گرم تقسیم می کنند.

1-    جوامع کم سواد را سرد 2- جوامع اروپایی را جوامع گرم می نامد.

مک لوهان متعقد بود اگر در زمان هیتلر تلویزیون بود که یک رسانه سرد است چنین قدرتی شاید هرگز به وجود نمی آمد.

مک لوهان بر اساس برداشت های خود از وسایل ارتباط جمعی جوامع را به سه دوره تقسیم می کند.

1-عصر ارتباط شفاهی و زندگی دودمانی و قبیله ای: این دوره فاقد کتابت، و شنیداری در این دوره قومی تر از هر پنج حس دیگر است. فاقد هویت شخصی و زندگی شخصی و خصوصی بود.

2-عصر ارتباط کتبی و چاپی و جامع فردگرا: اختراع و کتابت و الفبایی صوتی و برتری حس بینایی نسبت به حواس دیگر، جدایی از جمع، انهدام قبیله ای، فردگرایی، نخبه گرایی، تا دوران چاپ کوتمبرگ ادامه می یابد.

به نظر مک لوهان چاپ کتاب سرآغاز مصرف و نخستین محصول جامعه مصرف به شمار می آید و موجب مطالعه شخصی و غیره می شود و اختراع چاپ یک گناه اصلی محسوب می شود زیرا او را از آن محیط گرم و قبیله ای به محیط سرد و فردگرا کشاند.

3-عصر ارتباط الکترونیک و دهکده جهانی.  و در این شیوه حس شنوایی را معتبر ساخته و جامعه هم نمی تواند از ارتباط کتبی دوری گزیند و میان این دو شیوه ارتباطی تعادل برقرار می کند و در نهایت دهکده ای به پهنای کره زمین که او را اصطلاحاً دهکده جهانی می گویند.

  نقش وسایل ارتباط جمعی در آموزش 

1- مفهوم ویژگیهای آموزش:

آموزش تعاریف گوناگونی دارد و مناسب تر از همه تعاریف که سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) آورده است .

" تمام کنشها و اثرات،  راهها و روشهایی را که برای رشد و تکامل تواناییهای مغزی و معرفتی و همچنین مهارتها،  نگرشها و رفتار آنان به کار می‌روند،  به طریقی که شخصیت انسان را تا ممکن‌ترین حد آن، تعالی بخشد، تعلیم و تربیت یا آموزش و پرورش گویند."

از نظر تاریخی تا اوایل قرن بیستم مدرسه، سرچشمه اصلی دانش ومعلم، منتشرکنند‌ه مجازآن بود. رسانه‌ها دانش زمان را دراختیار مردم قرارمی‌دادند در حالی که آموزش‌وپرورش، میراث اجتماع را انتقال می‌دهد.در مجموع رسانه‌های ارتباطی خواه برای آموزش برنامه ریزی شده باشندوخواه نشده باشند، آموزش دهنده‌اند.زیرا مردم از آنها تاثیرمی‌پذیرندو می‌آموزند. درنتیجه وسایل ارتباط جمعی افزون برنقش تکمیلی آموزش مدارس ودانشگاهها، بدون هیچ محدودیت زمانی، مکانی، سنی‌،جنسی وآموزش انسانها را درجامعه برعهده دارند.

2- نقش آموزش وسایل ارتباط جمعی :

از لحاظ آموزش غیر رسمی‌در بین رسانه های جمعی، رادیو وتلویزیون جایگاه ویژه‌ای دارند.این وسایل به دلیل بُرد وسیعشان، یکی از بهترین وسایل آموزشی و فرهنگی هستند و این آموزش شدیداً تابع هدفهای توسعه و رشد کشورهاست واز این لحاظ، تفاوتهای چشمگیری در کاربرد و محتوی آموزشی در جوامع گوناگون یافت می‌شود،کاملاًمنطقی است.رادیو آموزشی در سالهای پیش از جنگ جهانی دوم، بویژه در آمریکایی شمالی و کشورهای اروپای غربی رواج و گسترش یافت. در سالهای پس از جنگ، همزمان با ورود تلویزیون به بیشترکشورها، تلویزیون آموزشی نیز رو به گسترش نهاد.فقدان معلم باتجربه ونیز بالابودن میزان بی‌سوادی مردم، باعث کشف شیوه‌آموزش از راه دور در ایتالیا شد و یا دوری از مؤسسات آموزشی و پراکندگی جغرافیایی در ژاپن،  موجب تأسیس دبیرستان مکاتبه‌‌ای (ان.اچ.کی) شد.

فعالیتهای آموزشی درسی تلویزیون را می‌توان شامل برنامه‌ریزی دانست که :

اولاً هدف آنها آموزش مستقیم و یا غیرمستقیم باشد.

ثانیاً این آموزشها هم به شکل رسمی و غیر رسمی انجام گیرد.

- یونسکو چهار ویژگی عمده برای برنامه‌های آموزشی رادیو وتلویزیون قائل است که عبارتند از:

1-  برنامه‌ها به صورت مجموعه‌متوالی‌است تا به یادگیری تزایدی کمک کند.

2- طراحی و برنامه‌ریزی آنهاشخصاً با کمک مشاوران آموزشی صورت گیرد.

3- این برنامه‌هامعمولاًبا دیگر انواع مواد آموزشی همچون متون ‌درسی و راهنمای مطالعاتی همراه است.

4- استفاده از این برنامه‌ها معمولاً ًتوسط معلم و شاگرد به نوعی مورد ارزیابی قرار گیرد.

در نتیجه استفاده از رادیو و تلویزیون در امر آموزش، در هر جامعه‌ای به دلیل تفاوت‌های فرهنگی اقتصادی و اجتماعی مستلزم پژوهشهای بنیادی و اجرای برنامه‌های خاصی است.زیرا امکانات و نوآوریهای تکنولوژیک، تنها هنگامی می‌توانددریک نظام آموزشی موثر واقع شودکه پاسخگوی نیازهای واقعی آن جامعه باشد.

نقش وسایل ارتباط جمعی در انتشار خبر

1- مفهوم و ماهیت خبر

          مهمترین نقش و کارکرد وسایل ارتباط جمعی، پی جویی و گردآوری اطلاعات در مورد حوادث و رویدادهای ملی و فراملی و انتقال آنها به عموم مردم بدون در نظر  گرفتن سلسله مراتب گروهی است. والتر لیپمن مفسر و خبرنگار معروف امریکایی در این باره چنین می گوید:    « اخبار، انعکاس موقعیتهای اجتماعی نیستند، بلکه گزارش جنبه های مطرح شده در جامعه اند. اخبار، به مسائلی می پردازند که فوری و تازه، و الزاماً پیچیده و مبهم باشند. او معتقد است که «خبر» و «حقیقت» یکی نیستند. وظیفه خبر این است که حادثه ای را که مطرح کرده، بر سر زبانها بیندازد؛ حال آنکه وظیفه «حقیقت» این است که واقعیات نهفته و نامعلوم را روشن کرده، آنها را به هم ربط داده و تصویری از «واقعیت» به دست دهد که بشر براساس آن عمل کند».

در هر خبری باید پنج مورد رعایت شود. 1- خبر باید رویدادی تازه باشد 2- محتوای خبر باید با اهمیت باشد3- موضوع خبر باید جاذب باشد4- خبر باید کامل و جامع باشد5- خبر باید کوتاه و فشرده باشد. دو مورد آغازین، سنگ پایه اصلی خبر را تشکیل می دهند، جذابیت نیز یکی دیگر از ویژگیهای خبر است و همچنین کامل و جامع بودن خبر نیز از جمله مواردی است که در فن خبر نویسی و تدوین آن جایگاه خاصی دارد.

 2- معیارهای گزینش خبر یا تصمیم گیریهای خبری

انتخاب و گزینش خبرها از میان میلیاردها خبر و انتقال سریع و بموقع آن به مردم، نیاز به تصمیم گیری دارد. در تصمیم گیریهای خبری، عوامل زیر   می توانند مورد توجه قرار گیرند. 1- ارزشها و پیش زمینه های ذهنی و فردی گزارشگران و خبرنگاران رسانه‌های جمعی.   2- ارضای خواستی و نیازهای پیامگیران و اهمیتی که آنان برای اخبار قائل اند. 3- دخالت سردبیران که معمولاً رئیس یا عضو ارشد یک بخش محسوب می شوند و سیاست گذاری اخبار را بر عهده دارند و قادرند بنابر ضرورت، کار گزینش مطالب، انتخاب داستانها و گزارشها برای پوشش خبری و تعیین مقدار قابل ملاحظه فیلم قابل نمایش را بر عهده گیرند. 4- شیوه ها و مقررات سازمان ارتباطی

 3- نقش خبری وسایل ارتباط جمعی

از میان وسایل ارتباط جمعی، رادیو – تلویزیون مهمترین وسیله پخش خبر یا اطلاع در عصر ما محسوب می شود.

تلویزیون از آنجا که با اکثر حواس آدمی سرو کار دارد، بیشترین تأثیر احساسی، عاطفی و از همه مهمتر اطلاعاتی را بر انسان می گذارد. تلویزیون در مدتی کوتاه، اطلاعات مورد نیاز و خبر رویدادهای گوناگون را در دور افتاده ترین نقاط دنیا به طور دائم و مستقیم در اختیار گیرنده قرار می دهد. این وسیله می تواند به چهار طریق مختلف فضا را دگرگون سازد: 1- فاصله میان نمایش و تماشاگر را ازبین ببرد.    2-  مرز میان زندگی خصوصی و زندگی اجتماعی را حذف کند. 3- هر حادثه ای را ولو در ابعاد وسیع، در روی صفحه خود کوچک و محدود سازد. 4- به حوادث و اتفاقات چهره ای حزن انگیز یا لذت بخش دهد. بنابر این وظیفه و نقش اساسی وسایل ارتباط جمعی بویژه این دو وسیله، انتشار جریان رویدادهای اجتماعی است و همین امر، به انسان امکان می دهد تا محیط پیرامونی خود را بهتر بشناسد و با عنایت به آن نیازهای فردی و جمعی خود را برطرف بسازد. آلفرد سووی می گوید:« افرادی که خوب مطلع شده باشند، همشهر یها و اتباع کشورند و افرادی که بد مطلع شوند، هویتی نخواهند داشت». ژان گئانو می گوید که یک تلویزیون « وقتی بد است که همشهریانی بسازد که بتوان بر آنها به آسانی حکومت کرد». اما آنچه را که نباید از نظر دور داشت، این است که اطلاعات و اخبار در تلویزیون دارای عمق و وزن خاصی است؛

 تلویزیون دارای دو ویژگی عمده است:

1- صمیمیت    

2- سرعت انتقال

در مجموع می توان چنین نتیجه گیری کرد که نقش خبر رسانی وسایل ارتباط جمعی، نوعی ایجاد ارتباط با جامعه خودی و بیگانه است. این امر، باعث از میان بردن انزوای افراد  می شود و احساس مشترک و همدردی با جامعه را در آنها احیاء می کند که در نهایت به ایجاد همبستگی میان افراد به صورت یک ملت و یاری کردن به آنها به منظور تعیین هویت ملی و فردی خویش می انجامد.

نقش وسایل ارتباط جمعی در گذراندن اوقات فراغت

1- مفهوم و ماهیت فراغت

اوقات فراغت که ماحصل و زاینده عصر صنعتی و ماشینی شدن امورات زندگی است زمانی است که فرد می تواند در آن اوقات با فراغ بال، زمان را بر وفق مراد خود بگذراند. این زمان به فرد این فرصت را می دهد تا از فشارها و نقش های زندگی روزمره خود بکاهد و انرژی لازم را جهت سپری کردن ایام کاری و شغلی کسب نماید.

ژوفردومازدیه ـ جامعه شناس فرانسوی کارکرد مثبت فراغت را چنین خلاصه می کند:

از طریق تفریح، اعم از آنکه جامعه آنرا مجاز یا ممنوع بداند، در برابر آدمی دنیاهای تازه ای چه واقعی و چه خیالی گشوده می شود که آدمی می تواند از خستگی روزانه ناشی از انجام دادن یک رشته
وظایف محدود و تکراری به آنها پناه ببرد.

2- نقش تفریحی وسایل ارتباط جمعی

          امروزه با گسترش وسایل ارتباط جمعی و رسانه ها، این ابزارها به عنوان اصلیترین و مهمترین عامل گذراندن اوقات فراغت افراد در اکثر جوامع مطرح شده اند.

در این میان تلویزیون، رادیو، نشریات چاپی بعنوان اصلی ترین ابزارهایی مطرح هستند که افراد تمایل بیشتری جهت گذراندن اوقات فراغت نسبت به آنها از خود نشان می دهند.

در میان آنها تلویزیون که از آن به عنوان جعبه جادویی یاد می شود با ویژگیهای
اعجاب آور خود نقش به سزایی در این خصوص ایفاد می کند. شامپانی پژوهشگر ارتباط جمعی
بر اساس تحقیقات خود می گوید: تنها 12 درصد از کسانی که با آنها مصاحبه شده به تنهایی تلویزیون نگاه می کنند در حالیکه 78 درصد دیگر در جمع خانواده به تماشای‌تلویزیون می نشینند و نتیجه می گیرد به علت تأثیر تلویزیون «شیوه سنتی زندگی توده ها در محدوده خانواده در حال تغییر است». تلویزیون با کارکردهایی از جمله نقش آموزشی به وسعت بخشیدن افق دید ما و تاثیر بر روند فرهنگ پذیری افراد موثر باشد و دررشد شخصیت، برقراری روابط انسانی، افزایش قدرت انطباق و سازگاری با محیط زندگی  محرک درمان بیماریهای روانی، تقویت اندیشه های تخیلی، انتشار اخبار و تجسم رویاها و آرزوها به یکی از پر استفاده ترین رسانه جهت پر کردن اوقات فراغت افراد تبدیل شده است و باید به یاد داشت تلویزیون هر چند در مواردی می تواند خلاء سرگرمی در بسیاری از خانواده ها را پر کند ولی نباید با این دیدگاه به تلویزیون نگریست، زیرا در این صورت، تلویزیون ارزش و اعتبار واقعی خود را بر ما آشکار نخواهد شاخت.

دیدگاههای دانشمندان و کارشناسان پیرامون نقش وسایل ارتباط جمعی در جهان سوم

ارتباطات جمعی به عنوان یک نهاد اجتماعی ، با دیگر نهادهای موجود در جامعه روابط مبادلاتی متقابل دارد . بدون شک ، این نهاد اجتماعی در روند تغییرات اجتماعی و رشد اقتصادی ، عامل مهمی تلقی می شود . ارتباطات به معنای عام ، نشانگر ساختارهای سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی در یک جامعة مشخص است .

نقش وسایل اجتماعی در توسعه ، در چشم اندازی « میدانی »

ازجمله پژوهشهایی که در بارة نقش وسایل ارتباط جمعی در توسعه صورت گرفته است، می توان از پژوهش مربوط به دانیل لرنر آمریکایی ، تحت عنوان « گذر از جامعة سنتی : نسازی خاورمیانه » نام برد . او در سالهای 1951 – 1950 از سوی موسسه تحقیقات اجتماعی دانشگاه کلمبیا مسئولیت انجام پژوهشی را در کشورهای خاورمیانه برعهده گرفت . او در این پژوهش 1600 نفر از میان مردم کشورهای ( ایران ، مصر، ترکیه، سوریه، لبنان و اردن ) را به عنوان جامعة نمونه انتخاب کرد و براساس آن، پرسشهایی پیرامون چگونگی استفاده از وسایل ارتباط جمعی ، بویژه رادیو ، سینما و مطبوعات تنظیم کرد.  هدف اصلی از این پژوهش آن بود که نشان دهد استفاده از وسایل ارتباط جمعی تا چه اندازه می تواند نگرش و عقیدة مردم را نسبت به توسعة سیاسی و اقتصادی و ملی این کشورها تغییر دهد .

لوسیان پای معتقد بود که همه جنبه های ارتباطات و ترجیحاً خود رسانه های جمعی عوامل اصلی مشارکت سیاسی اند ، « اتیل دوسولاپول » بهاین موضوع که رسانه ها به همان اندازه در تغییر نگرشها و مهارتها موثرند ، بدبین بود .بنابراین ، نتیجه گیری لرنر را از تحقیقاتی که انجام داده ، می توان عبارت از این دانست که ارتباط جمعی ، به صورت یک عامل بسیار بزرگ تکثیر کننده ، می تواند در مساله رشد و عمران دخالت کند و اطلاعات و نگرشهای لازم و بایسته را در حد غیر قابل تصوری به سرعت و در یک محدوده وسیع ، نشر و توسعه بدهد .

رائو برای اینکه بتواند اطلاعاتی در زمینه این مسئله مهم بدست آورد ، دو روستا را در هندوستان مورد مطالعه علمی قرار داد . زمانی که او این تحقیق علمی را آغاز کرد ، یکی از این دو روستا ( که به نام روستای الف از آن یاد خواهیم کرد ) ، به تازگی صاحب چند واحد صنعتی کوچک شده بود که به افراد بسیاری فرصت می داد به جای ترک روستا در زادگاه خویش باقی بمانند و بتوانند درآمد کافی برای ادارة زندگی خویش بدست آورند در مقابل این روستا ، دهکدة دیگر ( که به نام روستا یا دهکده ب از آن یادمی کنیم ) ، کلیة  مشخصات قدیمی خود را حفظ کرده بود و اثرات تغییر و تحول ، به هیچ وجه در زندگی مردم آن به چشم نمی خورد . در این روستا ، سیستم بازرگانی براساس نظام متداول معاوضة اجناس بود؛ رعایت قوانین و مقررات مربوط به طبقات اجتماعی از هر نظر تقویت می شد و چناچه افراد می خواستند کار کنند ، می بایست در مزارع اربابان ، در ازای دستمزد بسیار اندکی شخصیت و ارزش انسانی خویش را فراموش کنند .

رائو به این نتیجه مهم رسید که یکی از اختلافات قابل توجه دو دهکده در وجود جاده ای است که روستای الف را به شهر کوچکی در همسایگی آن مربوط می سازد .

رائو می گوید : وقتی اطلاعات و افکار نو از خارج به روستاها و دهات دورافتاده و جدا از اجتماعات صنعتی می رسد تغییر وتحول نیز به دنبال آن خواهد آمد .

ویلبر شرام می گوید : « رسانه های جمعی دربارة میزان و انواع اطلاعاتی که در کشورهای در حال توسعه در دسترس مردم قراردارد می توانند مشارکت کنند آنها می توانند افقها را گسترش دهند ؛ به انتقال فکر کمک کنند و سطح فکری فردی و ملی را بالا ببرند . آنها می توانند همة اینها را خودشان مستقیماً انجام دهند آنچه در مطالعة ویلبر شرام در کشورهای جهان سوم حائز اهمیت خاص است ، این است که  توسعه اقتصادی جز در صورت تحقق توسعة اجتماعی میسر نیست و توسعة اجتماعی ، مستلزم بسط آموزش و اطلاعات است بنابراین باید پذیرفت که وسایل ارتباط جمعی ، تاثیری قطعی بر توسعة فرهنگی و از خلال آن ، توسعة اقتصادی خواهند داشت برای گسترش زراعت و صنعت باید سرمایه گذاریهای اجتماعی را رونق بخشید .

پائولو فریره اندیشمند برزیلی ، از جمله اندیشمندانی است که در سالهای اخیر با نگرشی انتقادی به الگوهای حاکم غربی در زمینه رشد اقتصادی و توسعة اجتماعی و نیز نقش ارتباطات در « نوسازی » کشورهای جهان پرداخته است . او ارتباطات و نظامهای آموزشی کنونی را به عنوان شبکه های سلطه گری و تسلیم طلبی خلقها در جهان سوم معرفی می کند به عقیده او انتقال معلومات از یک منبع معرفتی قدرتمند به دیافت کنندگان انفعالی به هیچوجه در رشد شخصیت آنها تاثیر مثبت نمی گذارد و به ایجاد خودآگاهی مستقل و انتقادگر و توانا سازی افراد برای مشارکت در حل مسائل اجتماعی کمک نمی کند به همین علت به پیشنهاد او نظام کنونی آموزش که او آن را « آموزش مخزنی » می نامد و بر معلومات انباشته شدة معلمان استوار است باید به نظام جدیدی برای« آموزش ستمدیدگان » تبدیل شود .

 عوامل تاثیر گذار در پذیرش پیام

پژوهشهای روان شناسان اجتماعی ازجمله کورت لوین  نشان داد که گفت و شنودهای یکطرفه میتواند ، تنها باوری که در فرد وجود دارد، تقویت کند.اما بحث و گفت وشنود دوطرفه باعث متقاعد کردن و تغییر در نگرش مخاطب میگردد.

کارل .آی.هاولند : پژوهشهای تجربی بر روی سربازان امریکایی در جنگ دوم جهانی توانست بعدها در زمینه تجربیات او ، این نتایج حاصل شود :

چهارعامل تعیین کننده در زمینه متقاعدسازی:

1ـ منبع پیام (چه کسی پیام را منتقل میکند )    2ـ ماهیت پیام (چگونگی ارائه پیام‌)
 3 ـ ویژگیهای پیامگیر                              4ـ محیط پیام یا شرایط دریافت پیام

1ـ منبع پیام : کارل هاولند و والتر به این نتیجه رسیدند که  هرقدر منبع پیام قابل قبولتر باشد احتمال تغییر نگرش بیشترخواهد بود . ارسطوبعنوان اولین روانشناس اجتماعی 300 سال قبل ازمیلاد مسیح چنین نوشت : گفتار نیکمردان را کاملتر و آسانتر باور می‌کنیم .

واینکه پیامهای آن دسته از وسایل ارتباط جمعی که در جامعه ازوجاهت بیشتری برخوردار است آسانتر و سریعتر مورد پذیرش قرار میگیرد تا وسایل ارتباط جمعی که وجاهت کمتری دارند .

2ـ ماهیت پیام : شیوه‌ارائه پیام و انطباق آن با ابزار انتقال ، نقش مهمی در تاثیرگذاری آن دارد‌.

روانشناسان اجتماعی معتقدند که هرقدر پیام بر هیجانات استوار باشد ، پیامگیر زودتر آن را می‌پذیرد.

جورج دیلبوهارتمن نشان داد که چگونه میتوان مردم را ترغیب به رای دادن به نامزدهای انتخاباتی کرد .افرادی که پیام را اساساً بصورت هیجانی دریافت کرده باشند بیشتر به کاندیدایی رای داده‌اند که در آن پیام از او حمایت شده بود تا کسانی که پیام را اساساً بطور منطقی دریافت کرده بودند .

3ـ شخصیت پیامگیر و ویژگیهای آن : نتایج بدست آمده در زمینه قابلیتها و ویژگیهای شخصیتی افراد نشانگر پیچیده بودن و بغرنج بودن مساله است .

برشاید و والستر (1969 ) یافته های تحقیقاتی خود را اینگونه بیان میکنند : براساس مدارک موجود ، بیشتر مردم در زندگی روزانه خود ، به پیامهایی توجه می‌کنند که با آنها موافقند و توجهی به پیامهایی که با آنها موافق نیستند ، نمی‌کنند‌. پس افراد، اطلاعاتی را جذب میکنند که با اطلاعات قبلی آنها همسانی داشته باشد و در‌عین حال اطلاعات ناهماهنگ را رد میکنند . درمجموع عوامل شخصیتی که موجب پذیرش پیام میشود عبارتند از :

عزت نفس  ، کم هوشی ، موافقت ضمنی با پیام از پیش  ، نیاز به تایید اجتماعی ، تسلیم پذیری و تمکین

جنسیت یکی از عوامل بسیارمهم در زمینه تفاوت افراد از نظر تاثیرپذیری است مک‌گوایر در این مورد میگوید‌: زنان کمتر مورد اهانت و مردان کمتر مورد تملق قرار میگیرند . براساس مدارک جمع آوری شده ، زنان در قیاس با مردان ، شنوندگان بهتری هستند و در هروضعیت آموزشی مشابه ، بیشتر از مردان یاد می‌گیرند .

4ـ محیط پیام با شرایط دریافت پیام :

محیطی که وسیله ارتباطی در آن بکار برده میشود ، میتواند اثرات پیام را تغییر دهد . بقول اورتگا.ای.کاست : انسان ، انسان است . به اضافه شرایطش . پس اگر این شرایط با محیط تغییر کند و یا تحول یابد ، انسان نیز باید تغییر وتحول یابد .بعنوان مثال اثرات وسایل ارتباط جمعی با توجه به شرایط دریافت پیام تغییر میکند و برای تاثیر بیشترو جلوگیری از گسیختگی افکار ،باید محیط را تحت کنترل قرار داد .

ساخت سازمان و مدیریت وسایل ارتباط جمعی

1-    مفهوم ساخت در علوم اجتماعی

اصطلاع ساخت structure که امروزه در علوم اجتماعی بسیار رواج دارد، دارای ریشه‌های بی‌شماری است. تعریف‌هایی که درباره ساخت بیان شده بسیار متفاوت و گاه متضاد است ساخت را می‌توان چنین تعریف کرد: ساخت از مجموع واحدها و عناصری که روابط و پیوندهای معینی را با هم دارند، در درون یک سیستم پدید می‌آید. یا به عبارت دیگر، شیوه چفت و بست عناصر و واحدها در درون یک نظام یا سیستم، هیأت و یا شکلی را پدید می‌آورد که آن ( شکل و هیأت) را ساخت می‌گویند.

2-    مفهوم ساخت در نظام ارتباطی

مفهوم ساخت در ارتباطات، پیشینه‌ای به بلندای تاریخ بشر دارد. بیش از سیصد سال پیش از میلاد مسیح، ارسطو فیلسوف و اندیشمند اجتماعی می‌گوید: در هر ارتباطی، سه عنصر وجود دارد: گوینده، گفتار و مخاطب. همراه با تحولات جامعه‌ - از سادگی به پیچیدگی ـ عناصر تشکیل دهنده ارتباط نیز پیچیدگی بیشتری پیدا می‌کند،بنابر این، می‌توان عناصر تشکیل دهنده ساخت ارتباطی را به دو دسته تقسیم کرد:

1- سخت‌افزارهای ارتباطی         2- نرم‌افزارهای ارتباطی

1-  سخت‌افزارهای ارتباطی، در برگیرنده عناصر مادی پیام‌ها نظیر ماهواره‌ها، تجهیزات فرستنده، گیرنده و ایستگاه‌های رله‌ ماکروویو هستند.

2-   نرم‌افزارهای ارتباطی در مفهوم وسیع آن، مهارت‌های فنی و روش‌های استفاده از سخت‌افزارها را در بر می‌گیرند ( نظیر برنامه‌ها، محتواها، مهارت‌های انسانی و آموزشی که ارتباطی متقابل با ساخت افزارها دارند  و هریک می‌تواند بر دیگری تأثیر چشمگیر داشته باشد.

3-    انواع مدیریت در وسایل ارتباطی دولتی

الف) وسایل ارتباطی دولتی
وسایل ارتباطی دولتی یا تحت نظارت مستقیم دولت، در چنین شرایطی، دولت کلیه فعالیت‌های وسایل ارتباطی و مدیریت سیستم را از نظر سیاسی و مالی در کنترل شدید خود دارد، تا آنجا که سازمان، وسیله‌ای می‌شود برای حفظ منافع گروه حاکم و مشروع جلوه دادن وضعیت موجود، بدون در نظر گرفتن منافع گروه‌های دیگر و همچنین جلوگیری از انتشار نظریات و مشکلات جامعه، با توجیه حفظ منافع ملی.

ب ) وسایل ارتباطی تحت حمایت دولت

وسایل ارتباطی تحت حمایت دولت، سازمان‌هایی هستند که مدیران آنها را سرآمدان فرهنگی جامعه تشکیل می‌دهند. این افراد می‌کوشند با روش“ گژ دارو مریز” تعادلی میان اعتماد مردم و گروه‌های سیاسی و حمایت دولت ایجاد کنند که این امر در نهایت بتواند وحدت ملی را در جامعه تقویت کند.

به طور کلی، وسایل ارتباطی با چنین مدیریتی، سه وظیفه اساسی به عهده دارند:

1-    انتشار اخبار و اطلاعات لازم برای همه بخش‌های جامعه

2-     انتشار پیام‌های دولت مرکزی در جهت تقویت وحدت ملی در جامعه

3-     آموزش و بسیج مردم برای توسعه اجتماعی و اقتصادی

ج ) وسایل ارتباطی خصوصی

وسایل ارتباط جمعی خصوصی که ظاهراً تحت نظارت دولت نیستند، می‌توانند به صورت یک بنگاه تجارتی در‌آیند. در چنین شرایطی، سازمان به جای اینکه مستقیماً تحت تأثیر گروه سیاسی حاکم قرار گیرد، تحت تأثیر قدرت‌های تجاری قرار خواهد گرفت، زیرا این سرمایه‌داران و صاحبان قدرت‌های مالی هستند که تأمین کننده اصلی هزینه‌های وسایل ارتباط جمعی از قبیل مطبوعات، رادیو و تلویزیون، از طریق آگهی‌های تجاری‌اند.

بنابر این می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که در جهان امروز، سه نوع مدیریت به چشم می‌خورد:

1-    تحت نظر مستقیم دولت 2- تحت حمایت دولت 3- وسایل ارتباطی خصوصی

هر سه نوع مدیریت‌، دسترسی به اطلاعات را از حقوق اولیه شهروندان، به منظور آگاه ساختن و تسهیل تصمیم‌گیری‌های آنها می‌دانند.

از این رو می‌توان گفت که همه وسایل ارتباط جمعی در همه نظام‌های اجتماعی، به گونه‌ای پنهان و آشکار، تحت نظارت قرار دارند، اما نظارت حکومت، بر حسب نوع نگرش امری نسبی است و از نظر شدت و ضعف و شکل متفاوت است. در برخی جوامع نظارت صرفاً جنبه سیاسی، جنبه تجاری و یا جنبه مذهبی دارد. در برخی از نظام‌های اجتماعی، نظارت سیاسی ناپسند و نامطلوب و در برخی دیگر، نظارت تجاری، زشت و ناپسند شمرده می‌شود. 

روش های پژوهش در وسایل ارتباط جمعی

          پژوهش در ارتباطات پی جوئی عملی در باب فرایند ارتباط می‌باشد. و از نظر تاریخی پژوهش در دو حوزه گسترده انجام گرفته است:

1_ پژوهش در زمینه ارتباطات رودررو یا میان فردی.2_ پژوهش پیرامون ارتباط جمعی.

هدف از پژوهش انتقال معانی و اندیشه میان افراد است. از جنبه زمانی ، پژوهش در زمینه وسایل ارتباط جمعی دارای 4 مبدا تاریخی است:

1_ اولین مبدا در اوایل دهه 1920 است . در این دوره آمریکائیان متوجه تاثیرات روبه رشد سینما به ویژه برروی کودکان است. (اندیشه‌های جنایتکارانه ، گرایشهای نژاد‌پرستانه)

2_ دومین مبدا پس از جنگ جهانی اول تا سال 1937 یعنی دوره پیامدهای جنگ جهانی اول بوده است. (توسعه رادیو در اروپا و آمریکا همزمان است)

3_ سومین مبدا از سال 1938 تا سال 1946 است که با ظهور رادیوی تجاری همراه بود .

4_ چهارمین مبدا از سال 1969 شروع شد و تا عصر حاضر ادامه دارد.

بخش زیادی از مطالعات به تاثیرات شرکت‌های بین المللی بر بینندگان و شنوندگان مربوط می‌شد . در این سال‌ها شرکت‌های بین المللی از مجله تایم تا شرکت‌های الکترونیکی گسترش بسیار عظیمی یافته‌اند و می‌کوشیدند از وضعیت خود در میان بینندگان و شنوندگان باخبر شوند. در واقع پیشگامان این نوع پژوهش‌ها 4 نفر بودند 2 نفر آنها روانشناس (کوت لوین و کارل هاولند) ، یک نفر جامعه شناس (پل لازارسفلد) و یک نفر دانشمند علوم سیاسی (هارولد لاسول) بود.

عناصر مورد بررسی هر یک از این حوزه‌ها مورد مطالعه قرار می‌دهیم.

1_ پژوهش در ارتباط جمعی . در این زمینه مطالعه بر سه مقوله کلی استوار است:

الف ) ارتباط جمعی به عنوان یک نهاد اجتماعی .

ب ) شرایط کارایی و اثربخشی ارتباط جمعی.

ج) ماهیت و اثرات ارتباط جمعی.

2_ پژوهش در زمینه ارتباطات میان فردی.

الف ) روش تاریخی .

ب ) روش تشریحی.

ج ) سرگذشت پژوهشی ( مطالعه موارد برگزیده).

د) مطالعات تجربی میدانی.

ه‍( روش عطف به ماسبق.

و) روش تجربی کنترل شده.

دیگر سنت‌های پژوهش :

1_ روش تحلیل محتوا

    روشی است که از طریق آن می‌توان محتوای ارتباط جمعی را به طور عینی و کمی مورد مطالعه قرار داد. طبق نظر برنارد برلسون ، تحلیل محتوا نوعی تکنیک پژوهشی است. در تفسیر و توضیح این تعریف دانیلسون (1964) عوامل آن را یک به یک تشریح می‌کند.

الف )عینی: مقولاتی که جهت تجزیه و تحلیل محتوا بکار گرفته می‌شود.

ب )مبتنی بر نظام (سیستماتیک): محتوایی است که قرار است تجزیه و تحلیل شود.

ج)کمی : نتایج به صورت عددی بیان می‌شود مثل نمودار توزیع فراوانی ، جدول توافق ضریب همبستگی.

ه‍(آشکار : محتوا برای آنچه می‌گوید تجزیه و تحلیل می‌شود ، برای معنی و مفهومی که در پشت کلمات وجود دارد.

در تحلیل محتوا اغلب از نمونه گیری غیرتصادفی استفاده می‌شود و این کم و بیش با روش سهمیه در بررسی آرا مطابقت دارد.

2_ تحقیق پیمایشی

   این روش عمدتاً براساس نظرخواهی از افراد در گروه‌ها در زمینه‌های گوناگون انجام می‌گیرد. این روش به طور شفاهی ، مصاحبه و یا به صورت کتبی به وسیله پرسشنامه و یا ترکیبی از این دو یعنی پرسشنامه همراه با مصاحبه حضوری می‌باشد. روش پیمایشی معمولاً با پرسش‌هایی درباره نگرش‌ها و یا عقاید مردم صورت می‌گیرد و یا می‌تواند شامل پرسش‌هایی پیرامون رفتار ، دانش و اطلاعات ، تجربیات شخصی ، موقعیت‌های محیطی و اطلاعات جمعیت شناختی ، نظیر سن و شغل پاسخگویان باشد.

در مجموع باید گفت که نظرخواهی از ابزارهای شناخت واقعیت‌های اجتماعی است.

 ویژگی‌های جوامع جدید ...

 علاقمندان می توانند متن کامل خلاصه شده این اثر را در منبع زیر بخوانند

خلاصه شده توسط: علی مقیسه   منبع: وبلاگ ولایت